Ο ναός της Παναγίας της Αγγελόκτιστης, που είναι μια βυζαντινή εκκλησία, βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο του χωριού Κίτι, 12 χιλιόμετρα περίπου νοτιοδυτικά της πόλης Λάρνακος και του αρχαίου Κιτίου. Κτίστηκε τον 11ο αιώνα πάνω στα ερείπια μίας Πρωτο-χριστιανικής βασιλικής στο Κίτι. και το όνομα της σημαίνει «χτισμένοι από τους Αγγέλους».
Η βασιλική είχε ημικυκλικό σύνθρονο, που σώζεται μέχρι σήμερα στον χώρο του Ιερού Βήματος του ναού του 11ου. Η αρχική αψίδα της επιβίωσε με ένα από τα καλύτερα κομμάτια Βυζαντινής τέχνης, της Ιουστινιανής περιόδου, ένα σπάνιο ψηφιδωτό του 6ου αιώνα, της Παρθένου Μαρίας με το Βρέφος ανάμεσα σε δύο αρχαγγέλους.
Μόνο στην Κύπρο και στο Όρος Σινά υπάρχουν ψηφιδωτά αυτής της περιόδου που επιβίωσαν της εποχής της εικονομαχίας στη διάρκεια της οποίας διατάχτηκε η καταστροφή των περισσοτέρων εικόνων σαν αντικείμενα ειδωλολατρίας. Παρόμοια ψηφιδωτά ήταν αυτά της εκκλησίας της Κανακαριάς που σήμερα εκτίθενται στο Βυζαντινό Μουσείο της Λευκωσίας.
Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, οι κάτοικοι του αρχαίου Κιτίου, εξ’ αιτίας των Αραβικών επιδρομών μετακινήθηκαν προς το Κίτι για περισσότερη ασφάλεια, και αποφάσισαν να αναγείρουν ναό προς τιμή της Θεοτόκου.
Με την έναρξη των εργασιών διαπίστωσαν ότι κατά την διάρκεια της νύκτας τα θεμέλια του ναού μετακινούνταν σε διαφορετική τοποθεσία. Σύμφωνα πάντα με την παράδοση, οι κάτοικοι μετέφεραν το ναό αλλού και διαπίστωσαν πως τη νύκτα κατέβαιναν στρατιές αγγέλων και έκτιζαν το ναό, εξού και το προσωνύμιο Αγγελόκτιστη.
Ο αρχιτεκτονικός τύπος του σημερινού ναού ανήκει στην κατηγορία του εγγεγραμμένου σταυροειδούς με τρούλο.
Η σημερινή του μορφή οφείλεται σε προσθήκες και μετατροπές που έγιναν με την πάροδο του χρόνου. Το 12ο αιώνα, βόρεια του ναού, κτίστηκε καμαροσκέπαστο παρεκκλήσι αφιερωμένο στους ιαματικούς Αγίους Αναργύρους, Κοσμά και Δαμιανό.
Τηλ.: +357 24 424 646
Σημείωση: Προσβάσιμο σε αναπηρικό καροτσάκι.
Διεύθυνση Ιερού Ναού Παναγίας Αγγελόκτιστης: Κίτι, Λάρνακα